بررسی ریشه های اسامی روستا هاوشهرها
روستاهای چناردراستانهای لرستان(دوروستا)،کرمان،اردبیل،خراسان رضوی(سه روستا)،کرمانشاه(دوروستا)،قزوین،اصفهان،خوزستان،فارس،مرکزی وگرگان.روستاهای چناران دراستانهای گلستان،خراسان رضوی،خراسان شمالی،کرمان وشهرستان چناران درخراسان رضوی.روستاهای چنارباشی دراستان ایلام،چنارباغله لرستان،چناربن مازندران،چناربو خراسان رضوی،چنارپیچاب خوزستان،چنارخشکه لرستان،چناردم چهرلرستان،چنارستان لرستان وخوزستان،چنارشاهیجان درفارس،چنارعلیاهمدان،چنارفاریاب فارس،چنارک خراسان رضوی،چنارک اصفهان،چنارمحمودی چهارمحال وبختیاری،چشمه چنار کهکیلویه وبویراحمد،چنارمیشوان فارس،چنارناز یزد،چنارو کرمان،چنارویه فارس،چناره درلرستان وکردستان.
ویس(vis)در زبان پهلوی به معنای" شاهزاده" است همچنین برگردان دیگرش" ناحیه" می باشد.شهرها وروستاهایی که در نام آنهااز واژه ویس استفاده شده است:شهرستان ویس در نزدیکی اهواز،روستای ویس آباد در نزدیکی قزوین،روستای ویست در جنوب گلپایگان،روستای ویسکه در خاور ایلام،روستای ویسمه در شمال اراک و روستای ویسیان درباختر خرم آباد.
پسندیده است بدانیم روستاهای" ویستان" و" ویک"دراستان زنجان وروستای "ویسر"در استان کردستان از ریشه وه(veh)و وهیک( vehik)به معنای خوبی و بهی هستند(وه=به).با آرزوی خوبی و بهی برای همه انسانها بویژه ایرانیان در سال جدید خورشیدی(۱۳۸۸).روزگار بر همه ویستان(بهستان)باد.
برگردان بغ(bagh )،بگ( bag)وبک(bak )در زبان پهلوی خدا،سرور وشاه می باشد.روستاها و شهر هایی که ریشه در این واژگان دارند ازین قرارند:روستای بغبغو در خراسان رضوی،روستای بغدادآباددرنزدیکی مهریز یزد(شایسته است بدانیم بغداد پایتخت عراق وباکو پایتخت آذربایجان شوروی واژگانی هستند پهلوی از ریشه بغ وبک به معنای خدا).روستای بغداده در خراسان جنوبی،بغرایی در خراسان جنوبی،بق دراستان سمنان،روستای بق بقاب درخوزستان،بق مج درخراسان رضوی،روستاهای بکان و باکان(بکان)در استان فارس،روستای بکتاش در آذربایجان غربی(ناگفته نماند که تاش در زبان پهلوی از ریشه تاشیت به معنای آفریده است بنابراین بکتاش می شود آفریده خدا همان گونه که مهرتاش می شود آفریده مهر)،بکران در استان سمنان،بکیان در استان فارس،بگه جان در استان کردستان،بگدانه در استان فارس و بگ وبگان در استان سیستان وبلوچستان.
ون(van )در زبان پهلوی به معنای درخت و جنگل است و در نام شهر ها و روستاهای زیر از این واژه بهره برده شده است:
روستای ون (در شمال باختری کاشان)،روستای ونایی(در جنوب اسلام آباد غرب)،روستای وناجم(درجنوب ساری)،شهرستان وزوان (در شمال اصفهان)،شهرستان ونک (در جنوب اصفهان) وروستای ونک(در باختر چابهار)،روستای ونونان(در باختر زنجان)،روستای ونیار(در نزدیکی تبریز)،روستای ونی سر(در شمال باختری زنجان)،ونداده(در نزدیکی وزوان اصفهان).
اکنون نیز در ده ونک در شهر بزرگ تهران،بجای دار و درخت و جنگل، برجها و آسمانخراشها دیده می شود.
بازار در زبان پهلوی به گونه های زیر آمده است:1-"وازار":لازم به یادآوری است که واو در زبان پهلوی به مرور زمان در فارسی امروزی بیشتر جاها به ب دگرگون شده است مانند:وازار=بازار،وارش=بارش،ورف=برف.
2-"واچار": مانند واجارگاه در استان گیلان(حرف چ بعد از اسلام در بیشتر جاها به ج تبدیل شد ه است).
3-"رستک"( rastak):مانند شهرستان راستقان در خراسان شمالی(در اصل راستگان بوده)،شهرستان رستا ق(رستا ک یا رستک) در استان فارس و روستاهای رستا ق دراستانهای هرمزگان و کرمان(همینطور حرف ک وگ بعد از اسلام به ق تبدیل شده است). هنوز در بازار از واژه راسته استفاده می شود مانند راسته بزاز ها یا راسته پارچه فروش ها و...
قنات(مجرای آب) که یک واژه معرب است در زبان پهلوی به شکل های زیر آمده است:"کانک"(kanak )،"کتس"(katas )یا "کت"(kat )،"کهس"(kahas ) و شهر ها و روستا هایی که در نام آنهاازاین ریشه هااستفاده شده است به این گونه اند:
کت(خوزستان)،کتو کان(سیستان و بلوچستان)،گلو کان(تهران)،کته(کهکیلویه و بویر احمد،فارس)،کته تلخ(خراسان رضوی)،کته سر(گیلان)،کدکن = کسی که قنات را می کند(خراسان رضوی)،کن(تهران)،کنه(فارس)،کنه هر(کرمانشاه)،کنگ(دو روستا در خراسان رضوی)،کهن= (کرمان)،کهن آباد(سمنان)،کهنک(زنجان ،سیستان وبلوچستان)،کهنگ(تهران،اصفهان،خوزستان)،کهنگان (کهکیلویه وبویر احمد)،کهنه(خراسان شمالی،فارس)،کهنه جلگه(خراسان شمالی).
در زبان پهلوی،قلعه که واژه ای معرب است به گونه های بسیاری آمده است که از همه بیشتر "کلات" (kalaat)و"کلا" میباشد مانند شهرها و روستاهای زیر که به دلیل فزونی آنها از یاد استانشان می گذریم:کلا(امیرکلا،دیوکلا،کلاچای)-کلاتک-کلات مالک-کلات مسجد-کلاتو-کلاته(کلاته،کلاته ابریشم،کلاته اسد،کلاته اومار،کلاته چنار،کلاته خان،کلاته ری،کلاته رودبار،کلاته کبود،کلاته گاوج،کلاته نو،کلاته شور،کلاته خوش،کلاته رشم،کلاته سنجر،کلاته سهراب و...). واژه دیگر"آوهان"(aavahan)است که ممکن است روستاهای آوه در استان قزوین و استان مرکزی و شهرستان آوج در مسیر تاکستان به همدان دارای همین ریشه باشند.
دیگر واژه"ور"(var) میباشد:ورپشت(استان اصفهان)،ورجان(جنوب شهرستان قم)ورجوی(آذربایجان شرقی)،ورچند(استان مرکزی)،ورچه(استان مرکزی)،ورده(استان مرکزی)،ورزن(استان تهران)،ورزنه(استان اصفهان)،ورسک(استان مازندران)،ورکان(استان اصفهان)و...
واژه های" پروند"(parvand), پروار"(parvar) و"کریت"(karita) نیز به معنای قلعه میباشند: پروند(استان خراسان رضوی)،پرور(استان سمنان)وکریت(استانهای یزد وخوزستان).
رامیشن (ramishn)،رامی نیشن(raminishn) و رامیه(ramih) در زبان پهلوی به معنای شادی،خوشی وآرامش است و جاهایی که در نام آنها از واژه "رام" استفاده شده است گویای سرسبزی و دلپذیری آن سرزمین می باشد:رامسر در استان مازندران،رامه در استان سمنان،رامجردی در شمال مرودشت شیراز،رامجین در استان تهران،رامک در جنوب ایران،رامشه در استان اصفهان،رامشیر ورامهرمز دراستان خوزستان،رامیان در خاور گرگان و رامین در استان زنجان.سزاوار است از آبشار زیبای رامینه در جنگلهای دیدنی شهرستان ماسال در استان گیلان نیز یادی کنیم.
قرقاول جانوری است سیاهرنگ که پر آنرا پادشاهان ایرانی بر تاج خویش نصب می کردند و به آن خروس صحرایی و یا کوهی نیز گفته اند.قرقاول که کلمه ایست ترکی در زبان پهلوی،"چور" گفته می شود و روستاهایی که از واژه چور در آنها استفاده شده است ازاین قرارند:روستای "چورت" در استان مازندران،روستاهای"چورزق"در شمال وجنوب استان زنجان،روستای "چورس" در شمال شهرستان خوی ،روستای "چوره"دراستان قزوین وروستای "چوران" در نزدیکی پاریز در استان کرمان.دراینجا شایسته است از استاد گرانقدر تاریخ جناب آقای دکترباستانی پاریزی که بسیار به روستای پاریز ارادت دارند به بزرگی یاد کنیم و از خدای مهربان طول عمر برای این انسان فرزانه درخواست نماییم.
کوشک در زبان پهلوی به معنی قصر یا کاخ است و مناطق بسیاری در ایران بدین نام می باشند:کوشک آباد،کوشکا،کوشکان،کوشک باغ،کوشک بهرام،کوشک بی بی چه،کوشک زر،کوشکسار،کوشک علیا،کوشکک،کوشک مور،کوشک هزار،کوشکی واما اسمهایی از شهرها وروستاها وجود دارند که واژگون شده کوشک میباشند مانند:کشک سرا(کوشک سرا)،کشکآباد ،کشکک،کشکمیر،کشکرک،کشکوییه و کشکان.
علف،کلمه ایست عربی که در زبان پهلوی به شکلهای "گیاه"،"مرو"و"واش" آمده است و در اسامی روستاها و شهرهای زیراین واژه ها که بر سر سبزی آن سرزمین ها گواه می باشند را می بینیم.
روستای گیاهان در جنوب دریاچه هامون و روستای گیان در نزدیکی نهاوند.
روستای مرو در نزدیکی اراک،شهرستان مرودشت در استان فارس و مروست در جنوب استان یزد.
روستای واشه در جنوب اراک،روستای واشیان نصیرتپه درنزدیکی پل دختر در استان لرستان،روستای واشقان(واشگان) دراستان مرکزی و منطقه تنگه واشی در نزدیکی شهرستان فیروزکوه استان تهران.
مار در زبان پهلوی به چند شکل آمده است:
1-"مار":مارگان در شمال شرقی زابل,مارگز در شمال شرقی بندر عباس,مارگون در شمال غربی یاسوج ومارنج در جنوب شرقی سنندج
2-"گرچک" :شهرستان قرچک در استان تهران وروستای قرچه در شرق دشت کویر.
3-"آز": روستای آزان درنزدیکی میمه اصفهان,آزانباردر جنوب قیدار در استان زنجان.
4-"گز":روستای گز در نزدیکی سواحل دریای عمان و نزدیک بیرجند,شهرستان گز در نزدیکی اصفهان,روستای گزدان در استان فارس وسیستان وبلوچستان,روستای گزدز در نزدیکی مسیر سربیشه به نهبندان,روستاهای گزستان در نزدیکی بافق یزد ودر نزدیکی فارسان همچنین در شمال شرقی یزد,شهرستان درگز در خراسان شمالی و روستای درگز در نزدیکی مرز پاکستان,روستای دره گز در نزدیکی روستای سرگز در شمال بندر عباس.
و اما روستاها و شهرهایی که در نام آنها از این واژه ها استفاده شده باشد بسیارند.
"سین" در زبان پهلوی به معنای عقاب می باشد و در برخی از نام روستا ها و شهر ها از کلمه سین بهره برده شده است مانند:روستای سین در استان اصفهان,روستاهای سینی وسینان در استان خراسان شمالی,روستای سینک در شمال شهر قم و روستای سینکان در استان سیستان و بلوچستان,جالب است که بدانیم سنندج مرکز استان کردستان در اصل سین دژ بوده است.
یکی دیگر از اسامی عقاب در زبان پهلوی "همای" میباشد:روستای هما در استان لرستان,هما آباد در نزدیکی نایین یزد,روستای همایی در خراسان جنوبی و روستای هما گ در مسیر حاجی آباد به بندر عباس.
"دال" هم در زبان پهلوی به معنای عقاب است:دال آباد در سیستان وبلوچستان,روستای دالان در نزدیکی رامهرمز و دالین در مسیر اردکان به شیراز و اما "آلو" نیز در زبان پهلوی همان عقاب است و شاید روستاهای آل درخراسان شمالی و آلقو(آلو کوه) درآذربایجان شرقی,آلان در نزدیکی سراب در آذربایجان شرقی,آلیکوه در نزدیکی فارسان,آلا جوجه در مرز ایران و ارمنستان,روستای آلون در رشته کوههای زاگرس در جنوب اشترانکوه,روستای آلوارس در دامنه کوه سبلان و شهرستان آلاشت در استان مازندران,مکانهای مناسبی برای پرواز عقابها بوده اند.راستی قلعه معروف الموت(قزوین)نیز به معنی جایگاه عقاب می باشد.
یکی از روستاهای شهرستان ابهر در استان زنجان کینه ورس نام دارد.کینه به معنی دختر است و ور بمعنی معبد.معبد دختر یعنی معبد اله آب و فراوانی که همانا آناهیتاست.
بدلیل انکه ایران کشوری تقریبا کم آب بوده در گذشته به این الهه توجه بسیاری میشده و بنامهای گوناگون مانند دختر٬ زن ومادر ازو یاد میشده است.مانند این نام شما می توانید به کنگاور در استان کرمانشاه توجه کنید که ان هم همین معنی را می دهد.جالب است بدانیم هنوز در تالش و کردستان به دختر، کینه می گویند.
